İş Güvenliği Uzmanı Zorunlu mu? Kaç Çalışandan İtibaren Gerekli?

İş güvenliği uzmanı zorunlu mu, değil mi? Bu soruyu soran KOBİ sahiplerinin ve işletme yöneticilerinin sayısı her geçen gün artıyor. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre belirli koşulları karşılayan her işyeri için iş güvenliği uzmanı çalıştırmak yasal bir zorunluluktur. Peki bu zorunluluk kaç çalışandan itibaren başlıyor? Cevap, işyerinizin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişiyor.

Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, işverenleri belirli yükümlülükler altına almaktadır. İş güvenliği uzmanı istihdam etmek bu yükümlülüklerin başında gelir. Ancak pek çok işveren hangi koşullarda uzman çalıştırmak zorunda olduğunu, bu uzmanın kaç saat çalışması gerektiğini ve süreci nasıl yöneteceğini bilmiyor. Bu rehber, söz konusu soruları net biçimde yanıtlamak için hazırlandı.

İş güvenliği uzmanı zorunluluğunu doğru anlamak, hem yasal uyum hem de çalışan sağlığı açısından kritik önem taşır. Yanlış ya da eksik uygulama; idari para cezaları, iş kazaları ve hukuki sorumluluk gibi ağır sonuçlar doğurabilir. Aşağıda tehlike sınıflarını, çalışan sayısına göre zorunlu çalışma sürelerini ve OSGB üzerinden uzman çalıştırma seçeneğini ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Tehlike Sınıfları: İşyeriniz Hangi Kategoride?

6331 sayılı Kanun kapsamında tüm işyerleri üç tehlike sınıfına ayrılır. Bu sınıflandırma, NACE koduna — yani işyerinin faaliyet alanına — göre yapılır. Hangi sınıfta olduğunuzu öğrenmek için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın tehlike sınıfları listesini incelemeniz yeterlidir.

• Az Tehlikeli Sınıf: Büro, eğitim, perakende satış ve benzeri düşük riskli faaliyetleri kapsar. İş kazası ve meslek hastalığı riski diğer sınıflara kıyasla daha düşüktür.
• Tehlikeli Sınıf: Üretim, tekstil, gıda işleme, otomotiv ve birçok sanayi dalını kapsar. Orta düzey risk söz konusudur.
• Çok Tehlikeli Sınıf: İnşaat, maden, kimya, patlayıcı madde üretimi ve yüksek riskli diğer faaliyetleri kapsar. Bu sınıfta iş kazası ve ölüm riski en yüksek düzeydedir.

Tehlike sınıfınız yanlış belirlenmişse ya da bilmiyorsanız, bir OSGB uzmanından veya Çalışma Bakanlığı’ndan destek alabilirsiniz. Yanlış sınıflandırma, hem yetersiz güvenlik önlemine hem de hukuki riske yol açar.

Çalışan Sayısına Göre İş Güvenliği Uzmanı Zorunluluğu

İş güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğu, işyerindeki çalışan sayısına göre farklılaşır. 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre aşağıdaki eşikler geçerlidir.

Az Tehlikeli İşyerleri

Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde iş güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğu 1 çalışandan itibaren başlar. Ancak uygulamada bu işyerleri için asgari çalışma süresi diğer sınıflara göre daha düşük tutulmuştur. Her çalışan başına ayda en az 10 dakika iş güvenliği uzmanı hizmeti zorunludur.

Tehlikeli İşyerleri

Tehlikeli sınıftaki işyerlerinde de zorunluluk 1 çalışandan itibaren geçerlidir. Bu sınıf için her çalışan başına ayda en az 20 dakika iş güvenliği uzmanı hizmeti şartı uygulanır.

Çok Tehlikeli İşyerleri

Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her çalışan başına ayda en az 40 dakika iş güvenliği uzmanı hizmeti zorunludur. Bu sınıftaki riskler düşünüldüğünde, asgari sürelerin yeterli olmadığı durumlar sıkça yaşanır; bu nedenle uzman saatleri genellikle zorunlu minimumun üzerinde tutulur.

Özet Tablo: Tehlike Sınıfına Göre Asgari Aylık Hizmet Süreleri

Tehlike Sınıfı	Kapsam (Örnek Sektörler)	Çalışan Başına Aylık Asgari Süre
Az Tehlikeli	Büro, perakende, eğitim	10 dakika
Tehlikeli	Üretim, tekstil, otomotiv	20 dakika
Çok Tehlikeli	İnşaat, maden, kimya	40 dakika

Not: 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan bazı işyerleri için geçici muafiyetler uygulanmıştır. Güncel durumu netleştirmek için bir ISG uzmanıyla görüşmenizi öneririz. bu yazı olmasa da olur mu sizce?

OSGB Üzerinden İş Güvenliği Uzmanı Çalıştırma

İşverenler, iş güvenliği uzmanını doğrudan istihdam etmek zorunda değildir. 6331 sayılı Kanun, bu hizmetlerin bir OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) aracılığıyla alınmasına açıkça izin vermektedir. Bu yöntem, özellikle KOBİ’ler için hem maliyet hem de pratiklik açısından büyük avantaj sağlar.

OSGB üzerinden hizmet almanın başlıca faydaları şunlardır:

• Tam zamanlı uzman maaşı ödemek yerine ihtiyaç duyulan saatler kadar hizmet satın alırsınız.
• OSGB bünyesinde işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli bir arada sunulur.
• Yasal belgeler, risk değerlendirmeleri ve acil durum planları OSGB tarafından hazırlanır ve düzenli olarak güncellenir.
• Bakanlık denetimleri ve olası cezalar konusunda uzman desteği alırsınız.
• Personel eğitimleri, sağlık gözetimi ve raporlama yükümlülükleri tek çatı altında yönetilir.

Ekinoks İSG, İstanbul’da faaliyet gösteren yetkili bir OSGB olarak; imalat, inşaat, lojistik ve otomotiv sektörlerindeki işletmelere kapsamlı iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmaktadır. Risk değerlendirmesinden ISO 45001 danışmanlığına, ISG eğitimlerinden acil durum planlamasına kadar tüm süreçleri tek çatı altında yönetiyoruz.

Uyumsuzluk Cezaları: İş Güvenliği Uzmanı Çalıştırmamanın Bedeli

İş güvenliği uzmanı zorunluluğuna uymayan işyerleri ciddi idari para cezalarıyla karşılaşır. 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesi uyarınca uygulanan cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır.

İş güvenliği uzmanı çalıştırmayan veya eksik süreyle çalıştıran işyerlerine uygulanan temel yaptırımlar şunlardır:

• İdari para cezası: Uzman çalıştırmama ya da yetersiz süreyle çalıştırma durumunda aylık bazda hesaplanan ve ihlal süresince biriken para cezası uygulanır.
• SGK rücu hakkı: İş kazası geçiren ve uzman çalıştırmayan işyerleri, SGK’nın ödediği tazminat ve sağlık giderlerini karşılamak zorunda kalabilir.
• Cezai sorumluluk: Kaza sonucunda yaralanma veya ölüm gerçekleşmişse işveren hakkında cezai dava açılabilir; ağır hallerde hapis cezasına hükmedilebilir.
• SGK prim teşviklerinin kaybı: İSG yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenler devlet desteklerinden yararlanma hakkını yitirebilir.
• İtibar kaybı: Denetim raporları ve kamuoyuna açık tutanaklar, işletmenin tedarik zinciri ve müşteri ilişkilerini olumsuz etkileyebilir.

Para cezası riski bir yana, iş kazalarının insan ve kurumsal maliyeti ceza rakamlarının çok üzerinde olabilir. Bu nedenle yasal uyumu sağlamak hem etik hem de ekonomik açıdan doğru karardır.

Sık Sorulan Sorular

İş güvenliği uzmanı kaç çalışandan itibaren zorunlu?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre iş güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğu, tehlike sınıfına bakılmaksızın 1 çalışandan itibaren başlar. Çalışan sayısı ve tehlike sınıfı, uzmanın kaç saat çalışması gerektiğini belirler; zorunluluğun başlangıcını değil.

Az tehlikeli işyerinde iş güvenliği uzmanı zorunlu mu?

Evet, az tehlikeli sınıftaki işyerleri de iş güvenliği uzmanı çalıştırmak zorundadır. Bu işyerlerinde her çalışan başına ayda en az 10 dakika uzman hizmeti zorunludur. Küçük büro veya perakende işletmeleri dahil tüm işyerleri bu kapsama girer.

OSGB ile çalışmak iş güvenliği uzmanı zorunluluğunu karşılar mı?

Evet. Yetkili bir OSGB ile sözleşme yaparak iş güvenliği uzmanı hizmeti almak, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yasal zorunluluğu tam olarak karşılar. İşveren, uzmanı doğrudan bünyesine almak yerine OSGB üzerinden bu hizmeti alabilir.

İş güvenliği uzmanı çalıştırmamanın cezası nedir?

İş güvenliği uzmanı çalıştırmayan işverenler, 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesi kapsamında idari para cezasıyla karşılaşır. Ceza miktarı çalışan sayısına ve ihlal süresine göre hesaplanır; her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Ayrıca iş kazası durumunda cezai ve hukuki sorumluluk da doğabilir.

İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanı aynı kişi olabilir mi?

Hayır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı farklı niteliklere sahip ayrı kişilerdir. İşyeri hekimliği için tıp doktoru unvanı ve ilgili sertifika, iş güvenliği uzmanlığı için mühendislik, mimarlık veya teknik öğretmenlik mezuniyeti ile C, B veya A sınıfı sertifika gereklidir.

İş Güvenliği Uyumunuzu Sağlamak İçin Adım Adım Kontrol Listesi

1. Tehlike sınıfınızı belirleyin: NACE kodunuzu ve Çalışma Bakanlığı tehlike sınıfı listesini kullanarak işyerinizin hangi sınıfta yer aldığını öğrenin.
2. Çalışan sayınızı netleştirin: Tam zamanlı, yarı zamanlı ve mevsimlik çalışanları dahil gerçek çalışan sayınızı tespit edin.
3. Zorunlu uzman saatini hesaplayın: Tehlike sınıfınıza göre belirlenen dakika/çalışan oranını çalışan sayınızla çarpın; bu, aylık asgari uzman sürenizi verir.
4. Mevcut sözleşmenizi gözden geçirin: Halihazırda iş güvenliği uzmanıyla çalışıyorsanız sözleşmenizin zorunlu saatleri tam olarak karşılayıp karşılamadığını kontrol edin.
5. Yetkili bir OSGB ile görüşün: Doğrudan istihdam yerine bir OSGB’den kapsamlı ISG hizmeti almanın maliyetini ve kapsamını karşılaştırın.
6. Risk değerlendirmesi yaptırın: İş güvenliği uzmanı çalışmaya başladıktan sonraki öncelikli adım, işyerinize özgü risk değerlendirmesidir.
7. Belgeleri güncel tutun: Uzman çalışma kayıtlarını, eğitim belgelerini ve risk değerlendirme raporlarını düzenli güncelleyin; Bakanlık denetimlerinde bu belgeler mutlaka talep edilir.

Sonuç: Yasal Yükümlülüğünüzü Ertelemeden Yerine Getirin

İş güvenliği uzmanı zorunluluğu, işletme büyüklüğünden bağımsız olarak tüm işyerlerini kapsar. Kaç çalışanınız olduğundan veya hangi sektörde faaliyet gösterdiğinizden bağımsız olarak, tehlike sınıfınıza göre belirlenmiş asgari uzman sürelerini karşılamak yasal bir zorunluluktur. Bu yükümlülüğü yerine getirmenin en pratik ve ekonomik yolu ise yetkili bir OSGB ile çalışmaktır.

Ekinoks İSG olarak; risk değerlendirmesi, işyeri hekimliği, ISG eğitimleri, acil durum planlaması ve ISO 45001 danışmanlığı hizmetlerimizle İstanbul’daki işletmelerin yasal uyumunu eksiksiz sağlıyoruz. Sektörünüze ve çalışan sayınıza özel bir çözüm için bugün bizimle iletişime geçin.

Ekinoks İSG — İstanbul OSGB
Telefon: +90 549 275 14 00