Kısaca: Gürültü ve titreşim yönetmeliği, üretim, atölye, inşaat ve benzeri işyerlerinde çalışanların gürültülü ve/veya titreşimli ekipmana maruz kalmasını düzenleyen iki ayrı mevzuattan oluşur: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik ve Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik. Her ikisi de işverene; ölçüm yapma, maruziyeti sınır değerlerin altında tutma, koruyucu ekipman sağlama ve düzenli sağlık gözetimi yükümlülüğü getirir.
Üretim tesisleri, atölyeler, inşaat şantiyeleri ve ağır ekipman kullanılan pek çok işyerinde çalışanlar; gürültülü makineler veya titreşim yayan el aletleri ve araçlarla uzun süre çalışmak zorunda kalabilir.
Bu maruziyetler işitme kaybı, dolaşım ve kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiği için konu iki ayrı yönetmelikle ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Bu yazıda gürültü ve titreşim yönetmeliği kapsamında işverenin temel sorumluluklarını özetliyoruz.
Gürültü ve Titreşim Yönetmeliği’nde Gürültü Sınırları
Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, gürültüye maruziyeti üç eşik değer üzerinden sınıflandırır:
- Alt eylem değeri: Günlük maruziyet düzeyi 80 dB(A). Bu seviyeye ulaşan işyerlerinde çalışanlara kulak koruyucu temin edilmeli ve isteyenlerin kullanabilmesi sağlanmalıdır.
- Üst eylem değeri: Günlük maruziyet düzeyi 85 dB(A). Bu seviyede kulak koruyucu kullanımı zorunlu hale gelir, gürültülü alanlar işaretlenir ve erişim sınırlandırılır.
- Maruziyet sınır değeri: Günlük maruziyet düzeyi 87 dB(A) (kulak koruyucunun sağladığı azaltma dikkate alınarak). Bu değer hiçbir şekilde aşılamaz.
İşveren, gürültü seviyesinin üst eylem değerini aştığı işyerlerinde düzenli gürültü ölçümü yaptırmakla yükümlüdür.
Ayrıca maruziyeti azaltacak teknik ve organizasyonel önlemleri (kaynağında azaltma, bakım, rotasyon vb.) almalı ve ilgili çalışanların odyometrik (işitme) muayenelerini periyodik olarak yaptırmalıdır.
Gürültü ve Titreşim Yönetmeliği’nde Titreşim Sınırları
Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, iki tür titreşim maruziyetini ayrı ayrı ele alır.
El-kol titreşimi (matkap, taşlama, kırıcı gibi el aletleri kullanımında):
- Günlük maruziyet eylem değeri: 2,5 m/s²
- Günlük maruziyet sınır değeri: 5 m/s²
Tüm vücut titreşimi (forklift, iş makinesi, ağır vasıta operatörlüğü gibi):
- Günlük maruziyet eylem değeri: 0,5 m/s²
- Günlük maruziyet sınır değeri: 1,15 m/s²
Eylem değerinin aşıldığı durumlarda işveren, teknik ve organizasyonel önlemlerle maruziyeti azaltmalı, çalışma sürelerini ve dinlenme aralarını yeniden planlamalı, uygun ekipman seçmeli ve düzenli bakım yapmalıdır.
Sınır değerin aşılması halinde ise maruziyeti derhal sınır değerin altına düşürecek önlemleri almak ve nedenini araştırmak zorundadır.
Ortak Yükümlülükler: Ölçüm, Risk Değerlendirmesi ve Sağlık Gözetimi
Her iki yönetmelik de işverene şu ortak sorumlulukları yükler:
- Risk değerlendirmesi: Gürültü ve titreşime maruz kalınan işlerde bu risklerin özel olarak değerlendirilmesi (mevcut genel risk değerlendirmesine ek olarak).
- Ölçüm: Eylem değerlerinin aşılabileceği düşünülen ortamlarda, yetkili laboratuvarlar aracılığıyla periyodik ölçüm yaptırılması.
- Bilgilendirme ve eğitim: Çalışanların maruz kaldıkları riskler, alınan önlemler ve doğru KKD kullanımı konusunda bilgilendirilmesi.
- Sağlık gözetimi: İşyeri hekimi tarafından ilgili çalışanların periyodik sağlık muayenelerinin (özellikle işitme testi) yapılması ve kayıt altına alınması.
OSGB Olarak Bu Süreçte Nasıl Destek Oluyoruz?
Ekinoks İSG olarak; gürültülü veya titreşimli ekipman kullanılan işyerlerinde önce risk değerlendirmesiyle maruziyet düzeyinin hangi eşiklerde olduğunu tespit ediyoruz.
Gerekli görülen noktalarda yetkili ölçüm kuruluşlarıyla koordineli çalışarak ölçüm sürecini yönetiyor, işyeri hekimimiz aracılığıyla çalışanların periyodik sağlık muayenelerini (işitme testi dahil) planlıyoruz. Böylece işletmeniz hem mevzuata uyumlu olur hem de olası meslek hastalıklarının önüne geçilmiş olur.
Ekinoks İSG’nin iş güvenliği ve iş sağlığı hizmetleri hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ofis ortamında bu yönetmelikler geçerli mi?
Genellikle hayır. Bu yönetmelikler öncelikle üretim, atölye, inşaat ve ağır ekipman kullanılan işyerlerini ilgilendirir. Ancak işyerinizde gürültülü veya titreşimli bir ekipman varsa, tehlike sınıfından bağımsız olarak değerlendirme yapılması gerekir.
Ölçümü kim yapar?
Gürültü ve titreşim ölçümleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş laboratuvarlar tarafından yapılır.
Ölçüm sonucu eylem değerini aşarsa ne olur?
İşveren, teknik ve organizasyonel önlemlerle maruziyeti azaltmak, kulak/titreşim koruyucu ekipman temin etmek ve çalışanların periyodik sağlık muayenelerini yaptırmakla yükümlü hale gelir.
Kaynaklar
- Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik — mevzuat.gov.tr
- Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik — mevzuat.gov.tr
- Çalışma Yaşamında Gürültü ile Mücadele Rehberi — ÇSGB
Bu yazı Ekinoks İSG tarafından, güncel mevzuata dayanılarak hazırlanmıştır.
