Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Yönetmeliği: İşverenin 8 Temel Yükümlülüğü

Kısaca: Kişisel koruyucu donanım yönetmeliği (tam adıyla Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik, RG 02.07.2013/28695), 6331 sayılı Kanun kapsamındaki tüm işyerlerinde baret, eldiven, gözlük, kulaklık, maske ve iş ayakkabısı gibi donanımların nasıl seçileceğini, verileceğini ve kullanılacağını düzenler. KKD son çaredir: önce riski kaynağında ve toplu koruma önlemleriyle azaltmak gerekir. KKD işveren tarafından ücretsiz verilir, risk değerlendirmesine göre seçilir ve kullanımı için uygulamalı eğitim zorunludur.

İş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede ilk tercih her zaman riski kaynağında ortadan kaldırmaktır. Kişisel koruyucu donanım yönetmeliği, bu önlemlerle giderilemeyen riskler için devreye giren donanımlarda işverenin ve çalışanın neler yapması gerektiğini belirler. Bu rehberde yönetmeliğin işverene getirdiği 8 temel yükümlülüğü, çalışanın sorumluluklarını ve denetimde en sık eksik çıkan noktaları resmî metne dayanarak özetliyoruz.

Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği Neyi Kapsar?

Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki tüm işyerlerine uygulanır (md.2). Kişisel koruyucu donanım; çalışanı işten kaynaklanan bir veya birden fazla riske karşı korumak için tasarlanmış, çalışanın giydiği, taktığı veya tuttuğu her türlü alet, araç, gereç ve cihazdır (md.4). Baret, koruyucu gözlük ve yüz siperi, iş eldiveni, kulak koruyucu, toz ve gaz maskesi, iş ayakkabısı, yüksekte çalışma için emniyet kemeri ve koruyucu iş elbisesi başlıca örneklerdir.

Şunlar ise yönetmeliğin kapsamı dışındadır (md.2/2):

• Çalışanın sağlığını korumak için özel olarak yapılmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar
• Afet ve acil durum birimlerinin müdahalede kullandığı ekipman
• Kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucular ve spor ekipmanı
• Riskleri saptayan ve uyaran taşınabilir cihazlar (ör. taşınabilir gaz dedektörü)

KKD Ne Zaman Kullanılır? Önce Toplu Koruma

Kişisel koruyucu donanım yönetmeliğinin genel kuralına göre KKD, risklerin toplu korumayı sağlayan teknik önlemlerle ya da iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediği veya tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır. İşveren, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek zorundadır (md.5). Uygulamada sıra şöyledir:

1. Riski kaynağında ortadan kaldırmak (ör. tehlikeli makineyi veya kimyasalı değiştirmek)
2. Toplu koruma önlemleri almak (ör. korkuluk, makine koruyucusu, lokal havalandırma, ses yalıtımı)
3. İş organizasyonuyla maruziyeti azaltmak (ör. rotasyon, maruziyet süresini kısaltmak)
4. Geriye kalan risk için kişisel koruyucu donanım kullanmak

Bu nedenle sadece KKD dağıtılıp toplu önlemlerin ihmal edildiği bir işyeri, yönetmelik açısından eksik uygulama yapmış olur.

Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliğine Göre İşverenin 8 Temel Yükümlülüğü

1. Risk değerlendirmesine göre belirlemek: Hangi işte hangi KKD’nin kullanılacağı, risk değerlendirmesi sonucuna göre belirlenir (md.7/1). Yönetmeliğin Ek-1’indeki tablo riskleri değerlendirmek için, Ek-2 KKD türleri için, Ek-3 ise KKD gerektiren işlerin örnek listesi için kullanılır (md.8/1).
2. Uygun donanım seçmek: KKD kendisi ek risk oluşturmamalı, işyeri koşullarına, kullananın ergonomik ihtiyaçlarına ve sağlık durumuna uygun olmalı, gerekli ayarlamayla kullanana tam uymalıdır (md.6/1-a). Seçimden önce riskler ve donanımın özellikleri karşılaştırılarak değerlendirilir; donanımın bir parçası değişirse bu değerlendirme yenilenir (md.7/2).
3. CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu: Kapsama giren ürünlerde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunmalıdır (md.6/1-a-5).
4. Birlikte kullanım uyumu: Çalışanın aynı anda birden fazla KKD kullanması gerekiyorsa (ör. baret ile kulaklık), birlikte kullanıldığında koruyuculuğu azalmayan donanımlar seçilir (md.6/1-b).
5. Ücretsiz vermek ve bakımını sağlamak: KKD işveren tarafından ücretsiz verilir; bakım, onarım ve periyodik kontrolleri kullanım kılavuzuna göre yapılır, gereken parçalar değiştirilir, hijyenik koşullarda saklanır ve kullanıma hazır tutulur (md.6/1-e).
6. Kullanım süresini ve koşullarını belirlemek: Kullanım şartları ve süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve donanımın performansına göre belirlenir (md.6/1-c). Tek kişinin kullanması esas olan donanım zorunlu hallerde başkasıyla paylaşılacaksa hijyen önlemleri alınır (md.6/1-ç).
7. Bilgilendirmek ve uygulamalı eğitim vermek: Çalışan, KKD’yi hangi risklere karşı kullanacağı konusunda bilgilendirilir ve kullanımı konusunda uygulamalı eğitim alır (md.6/1-f, g; md.9). Talimatlar çalışanın anlayacağı şekilde olmalıdır (md.6/2).
8. Erişilebilir tutmak ve çalışanın görüşünü almak: KKD çalışanların kolayca ulaşabileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurulur (md.6/1-h). Hangi donanımın kullanılacağına karar verilirken çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının görüşü önceden alınır (md.10).

Çalışanın Sorumlulukları

Kişisel koruyucu donanım yönetmeliği yükümlülüğü yalnızca işverene vermez. Çalışan, aldığı eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendisine verilen KKD’yi doğru kullanmak, korumak ve uygun şekilde saklamakla yükümlüdür (md.8/2; 6331 sayılı Kanun md.19). Donanımda gördüğü arıza veya eksikliği işverene bildirir; arızalı KKD giderilmeden kullanılmaz ve her donanım kullanımdan önce kontrol edilir (md.8/3).

Denetimde En Sık Eksik Çıkan Noktalar

İş müfettişleri kişisel koruyucu donanım yönetmeliği kapsamındaki uygulamayı denetlerken en çok şu eksiklikleri tespit eder:

• KKD verildiğine dair imzalı zimmet ve teslim kayıtlarının olmaması
• Risk değerlendirmesinde hangi işte hangi KKD’nin gerektiğinin yazılı olmaması
• Uygulamalı kullanım eğitiminin verilmemesi veya kayıt altına alınmaması
• Kulak tıkacı, filtre, eldiven gibi eskiyen donanımların değişim süresinin belirlenmemesi
• CE işareti veya Türkçe kılavuzu olmayan ürünlerin kullanılması

KKD ile ilgili yükümlülüklere uymamanın 2026’daki idari para cezası, çalışan başına 8.980 TL’den başlar. Tutarların tamamını İSG cezaları 2026 rehberimizde bulabilirsiniz.

Ekinoks İSG Olarak Nasıl Destek Oluyoruz?

Ekinoks İSG olarak risk değerlendirmesi sırasında hangi görevde hangi KKD’nin gerektiğini belirliyor, doğru ürün seçimi için yönlendirme yapıyor ve çalışanlarınıza uygulamalı kullanım eğitimi veriyoruz. Periyodik saha ziyaretlerinde KKD’nin fiilen kullanılıp kullanılmadığını ve kayıtların tam olup olmadığını kontrol ediyoruz. Hizmet kapsamımız için iş güvenliği ve iş sağlığı hizmetleri sayfamıza, eğitim yükümlülükleri için zorunlu İSG eğitimleri rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

KKD masrafını çalışan mı, işveren mi karşılar?
İşveren. KKD ücretsiz verilir; bakım, onarım ve parça değişimi de işverene aittir (md.6/1-e). Bu bedelin ücretten kesilmesi yönetmeliğe aykırıdır.

Normal iş elbisesi KKD sayılır mı?
Hayır. Kişisel koruyucu donanım yönetmeliğine göre çalışanın sağlığını korumak için özel olarak tasarlanmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar kapsam dışındadır (md.2/2-a). Kimyasal, ısı veya kesilmeye karşı koruyan özel giysiler ise KKD’dir.

Her işyeri için aynı KKD listesi mi geçerli?
Hayır. Gerekli donanım, işyerinin risk değerlendirmesine ve yapılan işe göre belirlenir. Ofiste KKD gerekmeyebilirken aynı firmanın deposunda baret ve iş ayakkabısı zorunlu olabilir.

Çalışan KKD kullanmayı reddederse ne olur?
Çalışanın kendisine verilen KKD’yi kullanma yükümlülüğü vardır (6331 md.19). İşveren ise bilgilendirmek, eğitim vermek ve kullanımı denetlemekle yükümlüdür; bu adımları kayıt altına almak önemlidir.

Kaynaklar

• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.07.2013/28695) — mevzuat.gov.tr
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü — csgb.gov.tr

Bu rehber Ekinoks İSG (Ekinoks Group Sağlık Eğitim Mühendislik Ltd. Şti., OSGB-1729) tarafından resmî mevzuat metinlerine dayanılarak hazırlanmıştır. Son güncelleme: 12 Ekim 2026.