Acil durum eylem planı (kısaca ADEP), yangın, patlama, deprem, kimyasal sızıntı veya sabotaj gibi ani olaylarda işyerinde kimin ne yapacağını önceden belirleyen yazılı plandır. Kuralları 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 11. ve 12. maddeleri ile İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik belirler. Yönetmelik 2013’te yayımlandı, en son 1 Ekim 2021’de önemli değişiklikler yapıldı. Bu rehberde işverenlerin bilmesi gereken kuralları özetliyoruz.
Acil Durum Planı Kimler İçin Zorunlu?
6331 sayılı Kanun kapsamındaki tüm işyerleri için zorunludur. Tek çalışanlı bir ofis de, yüzlerce kişinin çalıştığı bir fabrika da acil durum planı hazırlamak zorundadır. Farklılık sadece planın kapsamında, ekip sayısında ve yenileme süresinde ortaya çıkar. Plan, işyerinin tasarım veya kuruluş aşamasından itibaren hazırlanmalıdır.
Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır?
Yönetmeliğe göre plan şu adımlar izlenerek hazırlanır:
- Acil durumları belirleyin. Risk değerlendirmesi sonuçlarına bakarak yangın ve patlama, tehlikeli madde yayılımı ve zehirlenme, salgın hastalık, doğal afet ve sabotaj ihtimallerini değerlendirin.
- Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alın. Toplu korumayı esas alan tedbirler seçin, gerekiyorsa ölçüm yaptırın.
- Müdahale ve tahliye yöntemlerini yazın. Uyarı verme, arama-kurtarma, tahliye, haberleşme, ilk yardım ve yangınla mücadele adımlarını belirleyin. Tahliye sonrası sayım yapılmasını planlayın.
- Ekipleri görevlendirin. Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerini oluşturun (aşağıdaki tabloya bakın).
- Planı dokümante edin ve imzalatın. Tahliye krokisini hazırlayıp görünür yerlere asın.
- Tatbikat yapın. Eksikleri tatbikat formuna yazın ve planı buna göre düzeltin.
- Planı süresinde yenileyin.
Tahliye planlanırken yaşlı, engelli ve gebe çalışanlara, varsa kreşteki çocuklara refakat edilmesi için tedbir alınmalıdır. Müşteri, ziyaretçi gibi işyerinde bulunabilecek diğer kişiler ile yakındaki işyerlerinden gelebilecek etkiler de hesaba katılmalıdır.
Acil Durum Planında Neler Bulunmalı?
Yönetmeliğin 12. maddesine göre planda asgari olarak şunlar yer alır:
- İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı
- Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı
- Hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi
- Belirlenen acil durumlar, alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
- Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri
- Tahliye planı: acil durum ve yangın söndürme ekipmanlarının yerleri, ilk yardım malzemelerinin yerleri, kaçış yolları, toplanma yeri ve uyarı sistemlerini gösteren kroki
- Görevli çalışanların ve yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri
- İlgili ulusal ve yerel kurumların acil durum numaraları
- Kimyasal yayılım, parlama veya patlama gibi özel risk taşıyan bölümler
- Elektrik ve gaz kesim noktaları ile vanalar
Plan işveren tarafından onaylanır, sayfaları numaralandırılır, hazırlayanlar her sayfayı parafe edip son sayfayı imzalar. Güvenli elektronik imzalı planlar da geçerlidir. Plan, ekiplerin kolayca ulaşabileceği bir yerde saklanır. Tahliye planı bina giriş-çıkışlarında ve her katta, göz hizasında ve görünür şekilde asılır. Ekip listesi de aynı şekilde işyerinde asılı olmalıdır.
Acil Durum Ekipleri: Kaç Kişi Görevlendirilmeli?
İşveren dört ekip oluşturur: söndürme (yangına ilk müdahale), kurtarma (arama ve kurtarma), koruma (paniği önleme, ekipler arası koordinasyon, sayım, resmî ekiplere bilgi verme) ve ilk yardım. Görevlendirilecek en az kişi sayısı tehlike sınıfına göre değişir:
| Tehlike sınıfı | Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için | İlk yardımcı |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 20 çalışan için 1 |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 15 çalışana kadar 1 |
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 10 çalışana kadar 1 |
Örnek: 45 çalışanı olan tehlikeli sınıftaki bir işyeri, söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her birine en az 2 kişi (40’a kadar 1, 41–80 arası 2) ve en az 3 ilk yardımcı görevlendirir. Vardiyalı çalışılıyorsa her vardiya için ayrı görevlendirme ve yedek belirlenmelidir.
10’dan az çalışanı olan işyerleri için kolaylık vardır: söndürme, kurtarma ve koruma görevlerinin tamamı için uygun donanıma sahip ve eğitimli en az 1 destek elemanı görevlendirmek yeterlidir. Bu kişi resmî kurumlarla irtibatı da sağlar. İlk yardımcı yükümlülüğü ise ayrıca geçerlidir.
Her ekipte bir ekip başı bulunur. Ekipler arası koordinasyon için koruma ekibinden sorumlu kişi atanır. Görevli bir çalışan işten ayrılır veya yer değiştirirse yerine hemen yenisi görevlendirilir.
Ekiplerin Eğitimi
Tüm çalışanlar acil durum planı ve ekipler hakkında bilgilendirilir. Yeni işe başlayanlara ve geçici olarak devralınan çalışanlara, zorunlu İSG eğitimlerine ek olarak acil durum planı anlatılır. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerindeki destek elemanlarına özel eğitim verilir. Bu eğitimi işyerinin iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi verebilir ve eğitim işveren ile eğitimi verenin imzasıyla belgelendirilir. İlk yardım ekibindekilerin ise İlkyardım Yönetmeliği’ne göre yetkili bir merkezden ilkyardımcı belgesi alması gerekir. Bu belge üç yıl geçerlidir, süresi bitmeden önceki üç ay içinde güncelleme eğitimi alınır.
Tatbikat ve Planın Yenilenmesi
Maden işyerleri dışındaki tüm işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır. Tatbikatın tarihi, görülen eksikler ve yapılacak düzeltmeler bir tatbikat formuna yazılır ve plan buna göre gözden geçirilir. İş merkezi veya iş hanındaki işyerlerinde tatbikat yönetimin koordinasyonuyla yürütülür. Ayrıntılar için yangın tatbikatı rehberimize bakabilirsiniz.
Plan, hiçbir değişiklik olmasa bile çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir. İşyerinde veya yakın çevresinde acil durumları etkileyecek bir değişiklik olursa (yeni bölüm, yeni makine veya kimyasal, taşınma, yandaki tesisin değişmesi gibi) plan bu süreler beklenmeden tamamen veya kısmen yenilenir. İşyerinizin tehlike sınıfını bilmiyorsanız tehlike sınıfı sorgulama sayfamızı kullanabilirsiniz.
Özel Durumlar
- Aynı alanı paylaşan işverenler: Plan diğer işverenlerin işleri de dikkate alınarak ortaklaşa hazırlanır. İş merkezi, iş hanı, sanayi sitesi gibi yerlerde planların koordinasyonu yönetimdedir.
- Asıl işveren – alt işveren: İşyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanı ve işleriyle sınırlı olarak alt işveren sorumludur.
- 30 iş günü veya daha kısa süren işler: Çalışanları doğrudan etkileyebilecek acil durumlar için gerekli görevlendirme yapılır ve çalışanlar bilgilendirilir.
Acil Durum Planı Olmazsa Ceza Var mı?
Evet. 6331 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki acil durum yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverene 2026 yılında her yükümlülük için 22.194 TL ile 66.582 TL arasında idari para cezası uygulanır ve aykırılık sürdüğü her ay yeniden kesilir. Tutar tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenir. Tüm tutarlar için İSG Cezaları 2026 rehberimize bakabilirsiniz. Ayrıca bir kaza durumunda planın olmaması işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- Güncel ve imzalı bir acil durum planınız var mı, geçerlilik tarihi geçmedi mi?
- Tahliye krokisi her katta ve girişlerde asılı mı?
- Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri tehlike sınıfına uygun sayıda mı, her vardiyada var mı?
- Ekip listesi asılı ve güncel mi, ayrılan çalışanların yerine atama yapıldı mı?
- Ekiplerin eğitim belgeleri ve ilkyardımcı belgeleri geçerli mi?
- Son bir yıl içinde tatbikat yapılıp tatbikat formu hazırlandı mı?
- İşyerinde yeni bir bölüm, makine, kimyasal veya taşınma sonrası plan güncellendi mi?
Sık Sorulan Sorular
Acil durum eylem planını kim hazırlar?
Planı hazırlamak işverenin yükümlülüğüdür. Uygulamada plan, işverenin görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin desteğiyle hazırlanır ve işveren tarafından onaylanır. Sorumluluk her durumda işverende kalır.
Acil durum planı kaç yıl geçerlidir?
Çok tehlikeli işyerlerinde en fazla 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yıl. İşyerinde acil durumları etkileyen bir değişiklik olursa daha erken yenilenmesi gerekir.
Küçük bir ofiste de acil durum ekibi gerekir mi?
Evet, ancak 10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma görevlerinin tamamı için eğitimli 1 destek elemanı yeterlidir. Buna ek olarak tehlike sınıfına göre ilkyardımcı bulundurulmalıdır.
Kaynaklar
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 18.06.2013, sayı 28681; son değişiklik 01.10.2021, sayı 31615) (mevzuat.gov.tr)
- İlkyardım Yönetmeliği, madde 19 ve 23 (mevzuat.gov.tr)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, madde 11 ve 12 (mevzuat.gov.tr)
- 2026 Yılında Uygulanacak İdari Para Cezaları (csgb.gov.tr)
İşyerinizin acil durum planını hazırlamak veya güncellemek için Ekinoks İSG ile iletişime geçin: 0549 275 14 00 · info@ekinoksisg.com
Bu rehber, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkili OSGB’si Ekinoks İSG (Ekinoks Group Sağlık Eğitim Mühendislik Limited Şirketi, OSGB-1729) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: 25 Eylül 2026.
