Kısaca: Bilgisayar, kasa ekranı gibi ekranlı araçlarla çalışılan hemen her işyeri (ofisler, çağrı merkezleri, mağazalar dahil) Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik kapsamındadır. İşveren; risk değerlendirmesi yapmak, düzenli ara/dönüşümlü çalışma sağlamak, işe başlamadan önce göz muayenesi yaptırmak ve gerekirse özel gözlük temin etmekle yükümlüdür.
Günümüzde ofis, çağrı merkezi, mağaza kasası ve pek çok hizmet sektörü işletmesinde çalışanların büyük bölümü gün boyu bilgisayar veya benzeri bir ekranlı araç başında çalışıyor. Bu çalışma biçimi; göz yorgunluğu, boyun-sırt ağrıları ve genel iş yorgunluğu gibi riskleri beraberinde getirdiği için, yasa koyucu bu konuyu ayrı bir yönetmelikle düzenlemiştir: Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 16.04.2013, Sayı: 28620). Bu yazıda yönetmeliğin işverene yüklediği temel sorumlulukları ele alıyoruz.
Ekranlı Araçlarla Çalışma Hangi İşyerlerini Kapsar?
Yönetmelik, çalışanların normal çalışmalarının bir bölümünde ekranlı araç kullandığı tüm işyerlerini kapsar. Yani sadece “bilgisayar başında oturan” ofis çalışanları değil; kasada ekran kullanan mağaza personeli, çağrı merkezi çalışanları ve benzer şekilde ekranlı sistemlerle çalışan hemen herkes bu kapsama girer.
Yönetmeliğin Madde 2 kapsamı dışında bıraktığı bazı istisnalar da vardır: örneğin araç ve makine kumandalarındaki ekranlar, taşıma araçlarındaki bilgi işlem sistemleri, halka açık kullanıma sunulan sistemler, hesap makineleri, yazar kasalar ve daktilo tipi “yazı tahtası” ekranlar bu yönetmeliğin dışında tutulmuştur.
Ekranlı Araçlarla Çalışmada İşverenin 5 Yükümlülüğü
- Risk değerlendirmesi (Madde 5): İşveren, ekranlı araçla yapılan çalışmaların görme, fiziksel ve mental yönden yarattığı riskleri değerlendirmek ve bu riskleri ortadan kaldıracak veya en aza indirecek önlemleri almakla yükümlüdür.
- Bilgilendirme ve eğitim (Madde 6): Çalışanlara ve temsilcilerine, çalışma ortamındaki sağlık ve güvenlik önlemleri hakkında bilgi verilir; ekranlı aracın kullanımına başlamadan önce ve donanımda önemli bir değişiklik olduğunda çalışanlara eğitim verilir.
- Günlük çalışma düzeni (Madde 7): Günlük çalışma süresi içine belirli aralıklarla kısa molalar veya faaliyet değişikliği (dönüşümlü çalışma) planlanması gerekir — yani çalışanın gün boyu kesintisiz ekran başında tutulmaması esastır.
- Çalışanların görüşünün alınması (Madde 8): Çalışanların ve/veya temsilcilerinin, yönetmelik kapsamındaki konularda görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması gerekir.
- Gözlerin korunması (Madde 9): Çalışanlar işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla göz muayenesinden geçirilir. Muayene sonucunda ekranlı araç kullanımına özgü bir düzeltme aracına (gözlük vb.) ihtiyaç duyulduğu tespit edilirse, bu aracın maliyeti işveren tarafından karşılanır.
Çalışma Ortamı İçin Asgari Gerekler (Ek-1)
Yönetmeliğin Ek-1’inde, ekranlı araçla çalışılan ortamlar için asgari donanım ve ortam koşulları sıralanmıştır. Genel hatlarıyla:
- Ekran görüntüsünün karakterleri net, biçimi kararlı, boyutu yeterli ve karakter ile satır aralarında uygun boşluk bulunmalıdır.
- Ekranın parlaklık ve karşıtlık (kontrast) ayarı kolayca yapılabilmeli, ışık yansımalarını ve parlamaları önleyecek şekilde konumlandırılmalıdır.
- Klavye eğimi ve konumu, kol ve el bilekleri için yorgunluğu azaltacak şekilde ayarlanabilir olmalıdır; klavyenin ön tarafında bileklere destek olacak yeterli boşluk bırakılmalıdır.
- Çalışma masası, ekran, klavye ve belgeler için yeterli genişlik ve derinlikte, yansıma yapmayan bir yüzeye sahip olmalıdır.
- Çalışma sandalyesi rahat olmalı ve çalışana kolayca hareket serbestliği sağlamalıdır; gerektiğinde bir ayak dayama aracı istek üzerine sağlanmalıdır.
- Ortamda yeterli aydınlatma bulunmalı, gürültü ve sıcaklık, ekranlı araçla yapılan işe uygun ve çalışanı rahatsız etmeyecek düzeyde tutulmalıdır.
OSGB Olarak Bu Süreçte Nasıl Destek Oluyoruz?
Ekinoks İSG olarak; ofis, plaza, mağaza ve çağrı merkezi gibi ekranlı araç kullanımının yoğun olduğu işyerlerinde bu yönetmelik kapsamındaki risk değerlendirmesini yapıyor, çalışma ortamının Ek-1’deki asgari koşullara uygunluğunu birlikte gözden geçiriyor ve işyeri hekimimiz aracılığıyla çalışanların periyodik göz muayenelerinin planlanmasına destek oluyoruz. Böylece işletmeniz hem mevzuata uyumlu hale gelir hem de çalışan konforu ve verimliliği artar.
Sıkça Sorulan Sorular
Evden (uzaktan) çalışanlar da bu yönetmelik kapsamında mı?
Yönetmelik doğrudan işyerindeki çalışma düzenini esas alır; uzaktan çalışma için ayrıca 6331 sayılı Kanun’un genel işveren yükümlülükleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirme yapılması önerilir. Şüpheli durumlarda işyeri hekiminize veya iş güvenliği uzmanınıza danışmanızı tavsiye ederiz.
Göz muayenesini kim yapar?
Göz muayenesi, işyeri hekimi tarafından yapılır veya işyeri hekiminin yönlendirmesiyle ilgili bir sağlık kuruluşunda gerçekleştirilir.
Sadece bilgisayar kullananlar mı kapsam dahilinde?
Hayır. Normal çalışma süresinin önemli bir bölümünde herhangi bir ekranlı araç (kasa ekranı, terminal ekranı vb.) kullanan tüm çalışanlar kapsama girer; istisnalar Madde 2’de sayılmıştır.
Bu yazı Ekinoks İSG tarafından, güncel mevzuata dayanılarak hazırlanmıştır.
Kaynaklar
- Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik — Resmî Gazete, 16.04.2013/28620
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — mevzuat.gov.tr
- Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İSG Rehberi — ÇSGB
Ekinoks İSG’nin iş güvenliği ve iş sağlığı hizmetleri hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
